Umsóknin 2009 — bréfið sem afsalaði fullveldinu
Þann 16. júlí 2009 sendi ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur formlega aðildarumsókn til Brussel. Núverandi ríkisstjórn hefur sagst ætla að byggja á þessari sömu umsókn.
Tveir undirritaðir — eitt fullveldi í veði
Bréfið var undirritað af Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra og Össuri Skarphéðinssyni utanríkisráðherra og afhent forseta ráðherraráðs ESB í Brussel. Með einni undirskrift óskaði Ísland eftir því að ganga inn í Evrópusambandið skv. 49. gr. sáttmála ESB.
Það sem fáir tala um er hvað fólst í umsókninni: skuldbinding um að taka upp allt regluverk ESB — acquis communautaire — yfir 100.000 blaðsíður af lögum og reglum sem Ísland hafði enga aðkomu að því að semja.
Umsóknin var aldrei formlega dregin til baka. Hún var sett í pásu árið 2013 og aftur 2015 — en aldrei afturkölluð með formlegum hætti gagnvart Brussel. Það þýðir að í augum ESB liggur hún enn fyrir sem söguleg yfirlýsing um vilja Íslands.
Þrjú lykilatriði sem fólkið var ekki spurt um
Engin þjóðaratkvæðagreiðsla á undan
Umsóknin var lögð fram án þess að þjóðin væri spurð fyrst hvort hún vildi yfirhöfuð sækja um. Ákvörðun um örlög fullveldisins var tekin af 33 þingmönnum með naumum meirihluta.
Skylda til að taka upp allt regluverkið
Aðildarviðræður snúast ekki um að semja um undanþágur — heldur um tímalínu fyrir Ísland til að innleiða öll lög ESB. Þetta felur í sér sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna og afhendingu yfirráða yfir fiskimiðunum.
Afsal löggjafarvalds
Yfir 70% af nýrri löggjöf aðildarríkja kemur frá Brussel. Alþingi myndi missa sjálfstætt vald yfir landbúnaði, sjávarútvegi, viðskiptum, fjármálum, umhverfismálum og fleiru.
Núverandi ríkisstjórn vill byggja á þessari umsókn
Ríkisstjórnin sem nú situr hefur lýst því yfir að hún ætli ekki að senda nýtt bréf — heldur halda áfram með umsóknina frá 2009 þar sem frá var horfið. Það er pólitísk leikflétta með alvarlegar afleiðingar.
Með því að byggja á gömlu umsókninni er reynt að komast hjá nýrri þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort eigi að sækja um. Spurningin verður þá aðeins um niðurstöðuna — eftir að samningar liggja fyrir og pólitískur þrýstingur er í hámarki.
Þetta er sama aðferðin og notuð var í öðrum löndum: að keyra umsóknarferlið svo langt að það verði „of dýrt" pólitískt að snúa við. Þegar þangað er komið er fullveldið orðið samningsatriði — ekki sjálfsagður hlutur.
Krafan er einföld
Áður en eitt einasta skref er stigið áfram með umsóknina frá 2009 verður þjóðin að fá að segja sitt í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Spurningin á að vera skýr: Á Ísland að sækja um aðild að Evrópusambandinu — já eða nei?
Allt annað er tilraun til að taka ákvörðun um fullveldi þjóðarinnar bak við luktar dyr — eins og gert var 16. júlí 2009.
Umsókn um aðild að ESB er ekki saklaust „samtal". Hún er formleg yfirlýsing um vilja til að afsala fullveldi og auðlindum. Þannig er hún skilin í Brussel — og þannig á að skilja hana hér heima.